wtorek, 11 lipca 2017

Jared Cade „Agatha Christie i jedenaście zagubionych dni”


Agatha Christie i jedenaście zagubionych dni
Jared Cade
Wydawnictwo: W.A.B.
Tłumaczenie Małgorzata Glasenapp
tytuł oryginału Agatha Christie and the Eleven Missing Days
data wydania 30 października 2014
ISBN 9788328009820
liczba stron 432

Czekająca już dość długo na swoją kolej książka, okazała się rzetelną i bardzo ciekawie napisaną biografią Agaty Christie. Tytuł może wprowadzać potencjalnych czytelników w błąd, sugeruje przecież, że autor skupi się wyłącznie na owych 11 dniach.  Wydawało mi się, jeszcze przed lekturą, że skoro czytałam „Autobiografię” Christie i znam trochę jej twórczość, to autor nie będzie w stanie mnie niczym specjalnym zaskoczyć. Nic bardziej mylnego. „Autobiografia” w świetle informacji  z książki Jared`a Cade okazała się szalenie wybiórczą pozycją, na dodatek pomijającą bardzo ważne fakty z życia pisarki. Książkę czyta się wręcz świetnie, bo Agata miała życie bardzo interesujące, mam na myśli nie tylko wydarzenia z życiorysu, ale też głębokie życie wewnętrzne.
           Autor opowiada praktycznie o całym życiu pisarki, a owe 11 dni są wyeksponowane w tytule z tego względu, że uznał je za bardzo ważne i dla późniejszego życia, i dla twórczości. Mowa jest o 11 dniach, kiedy to w 1926 r. pisarka zniknęła bez śladu, a w kraju trwały zakrojone na szeroką skalę i barwnie opisywane w mediach poszukiwania. Agata, w okresie poprzedzającym owe „zaginięcie” przeżywała najgorsze w swoim życiu dni - zmarła jej matka, z którą była bardzo głęboko związana, a mąż, w którym była zakochana do szaleństwa i z którym miała dziecko, Archibald Christie, zdradzał ją, a potem porzucił. Agata chcąc się na nim odegrać zaszyła się w luksusowym hotelu w jednym z kurortów wypoczynkowych i nie dawała znaku życia, zaś całą sytuację zaaranżowała tak, żeby pojawiły się przypuszczenia, iż  to właśnie Archie ją zamordował. Prasa angielska huczała o tych wydarzeniach, a gdy Agata się odnalazła, wybuchła jeszcze większa sensacja. Dla ceniącej prywatność pisarki cała sytuacja była koszmarem, a jej wspomnienie w połączeniu z wspomnieniem śmierci matki i porzucenia przez męża, stały się do końca życia traumą. Z biegiem lat te 11 dni stały się dla niej wręcz obsesją, do tego stopnia, że był przypadek, że gdy ktoś o tym wspomniał, to nie chciała utrzymywać z nim kontaktu.  Tę swoistą obsesję podzieliła także, już po śmierci pisarki, jej rodzina, która  utrudnia nawet współcześnie każdemu zainteresowanemu badanie tego wątku i publikowanie o nim informacji. Spotkało to też i J. Cade, co zresztą opisał. 

Artykuł prasowy o zaginięciu Agathy Christie [link]

      Autor nie tylko opisuje życie Królowej Kryminału, ale zamieszcza też sporo nawiązań do jej twórczości, łącznie z cytatami. Wiąże poza tym pewne książki z konkretnymi wydarzeniami z jej życia i opisuje, w jaki sposób zostało ono wplecione w konkretną powieść. Jest też trochę zdjęć oraz bardzo obszerna bibliografia, która obejmuje, co bardzo rzadkie, nie tylko dane o konkretnych książkach - typu, kiedy się ukazały. Bibliografię opracowało aż 4 polskich autorów i ujęło w niej dane o „pierwodrukach w czasopismach, pierwszych wydaniach oryginalnych, premierach sztuk teatralnych i słuchowisk radiowych oraz pierwodrukach książkowych przekładów polskich. Uwzględnili adaptacje i przeróbki utworów A. Christie, dokonane przez innych autorów”.  Tego rodzaju bibliografia kończy się na roku 2014. 
Samochód, w którym znaleziono ubrania i dokumenty Agathy, po zniknięciu  [link]
           A co do konkretów, okazało się, że życie pisarki wcale nie było tak szczęśliwe, jak wynikało z „Autobiografii. ”Drugie małżeństwo, z Maxem Mallowanem, młodszym o 14 lat, było szczęśliwe tylko przez lat kilka. Małżonek bowiem zaczął zdradzać żonę ze studentkami, a potem nawiązał trwały romans z jedną wybranką, która na dodatek bywała często w domu państwa Christie.  Max żył niczym bigamista, a Agata, jak sam autor to określił, w czymś w rodzaju trójkąta. Wiedziała o romansie, każdy wiedział, ale nie mogła znieść myśli, że mogłaby zostać porzucona po raz drugi. O porzuceniu męża zaś najprawdopodobniej nie myślała w ogóle.  Nie można wykluczyć, że Max ożenił się z nią dla pieniędzy, tylko i wyłącznie, tak chociażby uważała jej przyjaciółka. Niemal całe życie był  utrzymankiem Agaty. Miał pracę jako archeolog, ale też nie wiadomo, czy gdyby nie stały za nim pieniądze Agaty i możliwość finansowania wyjazdów na wykopaliska, i w ogóle wykopalisk jako całości, dostałby tę pracę i propozycje. Jest wielce prawdopodobne, że Max mógł mieć romans z córką Agaty. Agata, z nerwów z powodu tej sytuacji dostała łuszczycy, z którą borykała się do końca życia. Trudno jest mi wyobrazić sobie kobietę we współczesnych czasach, która mogłaby tolerować coś takiego. Teraz z pewnością jest łatwiej, kobiety w wieku 50 lat i więcej  rozwodzą się i wychodzą ponownie za mąż, rozwód czy zdrada nie są stygmatyzacją. Może ona uznała, że po ewentualnym pozbyciu się Maxa, z racji wieku, już nigdy nie wyjdzie za mąż…?  I może przez to nie zdecydowała się na ten krok…? Może z racji wiktoriańskiego wychowania,  w ogóle nie rozważała takiego wariantu…?  A może zadecydowały względy religijne, była głęboko wierząca… Autor opisując te kwestie nie goni za sensacją, stara się sięgnąć głęboko, poznać motywy, skutki itp. 

       
Agatha i Archiebald Christie [link]

       Z bardziej budujących kwestii, to okazało się, że jedną z najbliższych osób dla Agaty była jej przyjaciółka Nan, z którą zbudowały trwałą, szczerą przyjaźń na całe życie. I równie bliskim dla pisarki był jej pies, którego kochała jak człowieka. Miłośnicy zwierząt i opiekunowie będą wiedzieć, o co chodzi. Wszystko wskazuje na to, że Agata mogła całe życie kochać Archiego, a drugi mąż okazał się nieudanym remedium na zranione uczucia.
          Niektóre zachowania pisarki wydały mi się wręcz absurdalne. Przykładowo w trakcie małżeństwa z Archiem Christie, Agata zaczęła już bardzo dobrze zarabiać na swojej twórczości, jej mąż zaś odwrotnie. Miał, jako były lotnik, problemy ze znalezieniem pracy i bywały okresy, że nie miewał w ogóle pieniędzy. Ona, chcąc chyba go zmotywować do szukania zajęcia, odmawiała mu kieszonkowego. Ubóstwiany przez nią mąż znajdował się więc w mocno upokarzającej sytuacji. Do tego Agata sprowadziła w bezpośrednie ich sąsiedztwo swoją matkę, z którą zaczęła spędzać sporo czasu. Nie ma chyba co się dziwić, że małżeństwo się rozpadło.
       Gdy spojrzy się na wydarzenia z jej życia, bez problemów już można znaleźć nawiązania do nich lub różne ich reminiscencje w twórczości. W kilku powieściach przewija się motyw amnezji, prawdziwej, bądź udawanej. Agata, po odnalezieniu jej w hotelu, nawiązuję tu oczywiście do słynnych 11 dni, obwieściła, że  niczego nie pamięta. Autor biografii obalił tą tezę na wszelkie możliwe sposoby i udowodnił, że wszystko było starannie zaaranżowane. Jego argumentacja całkowicie mnie przekonała, a inni czytelnicy mogą wrobić sobie zdanie po lekturze. Jared Cade wskazuje też pierwowzory niektórych bohaterów jej książek, jak również rzeczywiste rezydencje, opisane w tych książkach. W powieściach Agaty zdarzają się postacie morfinistów. Tego też nie wymyśliła z powietrza. Z tego rodzaju problemem borykał się jej rodzony brat. Takich przykładów można byłoby przytoczyć wiele. 

Artykuł informujący o odnalezieniu Agathy [link]

       Myślę, że książka ta może zainteresować nie tylko wielbicieli twórczości A. Christie. Można ją też potraktować jako opowieść o osobie, która niemal całe życie nie potrafiła uporać się z traumą po zdradzie i porzuceniu, mimo dobrego zdrowia, przyjaciół, bogactwa,  samodzielności i spełnienia na wszystkich niemal polach, nie potrafiła stać się, tak naprawdę, szczęśliwa.  Dla mnie było to zaskakujące.

1 komentarz:

  1. "Autobiografia" jest bardzo wybiórcza - Agatha pisała nie tyle swój życiorys, co wyimki wspomnień. To miała być książka ciepła. Mówi się, że jest w niej więcej tajemnic niż w kryminałach Królowej:)

    Jared Cade wykonał kawał dobrej roboty. Jest to biografia, ale skupiająca się na kwestiach pomijanych, często wstydliwych, a uzupełniających obraz pisarki.

    OdpowiedzUsuń